İçeriğe geç

Antik

Akrasia

İrade ile davranışın açılması

Antik Yunan

Akrasia

Doğruyu bilip yapamama hali

Akrasia tembellik küfrü değildir. İnsan bazen ne yapması gerektiğini gayet iyi bilir; yine de telefonu açar, pastayı yer, maili ertelemeye devam eder. Buradaki kopuş bilgi eksikliğinden çok alışkanlık, haz ve kısa vadeli rahatlama döngüsüdür. Akrasia bu kopuşu görünür kılar; kendini dövmek yerine davranışın zeminini yeniden kurmaya çağırır.

En yakın kapı Başarısız hissediyorum Wikipedia'da oku

01

Bu duygu sana ne zaman gelir?

Neyin doğru olduğunu biliyorsun ama yine de yapmıyorsun. Erken yatman gerektiğini biliyorsun ama telefona bakıyorsun. Spor yapman gerektiğini biliyorsun ama koltuktan kalkmıyorsun. Yunanlılar buna akrasia dedi: iradesizlik.

Akrasia aptalca bir şey değil. İnsan bilgiyle hareket etmiyor, alışkanlıkla ve duygularla hareket ediyor. Bilmek ile yapmak arasındaki uçurum herkesin hayatında var. Bunu görmek ilk adım — çünkü düşmanını tanımadan savaşamazsın.

Yapman gereken şeyi bilip yine de oyalanmak.

Kendine söz verip ertesi gün aynı döngüye düşmek.

Kısa rahatlama için uzun vadeli zararı tekrar seçmek.

Disiplin eksikliğini karakter kusuru gibi yaşamaya başlamak.

02

Başka kültürler buna ne demiş?

Disiplin

Türkçe

Gündelik dilde sonuç tarafı öne çıkar; Akrasia ise kopuşun kendisini gösterir.

Wabi-Sabi

Japonca

Wabi-Sabi kusursuz başlama baskısını anlatır; Akrasia bildiğini yapamama tarafına bakar.

İlgili kavrama git

Stoacılık

Yunanca

Stoacılar iç yönetimi hedefler; Akrasia bu yönetimin niçin aksadığını görünür kılar.

03

Bu duyguyla ne yapılmaz?

Karakterin bozuk demek değildir; davranışın bilgiye otomatik bağlanmadığını kabul eder.

Her ertelemeyi irade zayıflığına indirgeme.

Suçlulukla davranışı düzelteceğini sanma.

Bir kere bozdun diye tüm düzeni çöpe atma.

04

Bunu yaşayanlar ne demiş?

05

İnsan hikayeleri

Gerçek hayat

Doğruyu bilip yine de yapamamak

İnsan bazen iyiyi bildiği halde yakın hazza döner. Akrasia tam bu kopuşu karakter laneti değil davranış yarığı olarak isimlendirir.

Aristoteles

Gerçek hayat

Gece verilen sözün sabah bozulması

Ertesi gün erken kalkacağım diye yatıp sabah yine telefona uzanmak birçok insanın utançla yaşadığı küçük ama sürekli bir kırılmadır. Akrasia bunu görünür yapar.

Gündelik öz-disiplin döngüsü

Edebiyat

Kendini direğe bağlamak: iradeye güvenmemek

Odysseus sirenlerin şarkısını dinlemek istedi ama kendini direğe bağlattı — çünkü o anda iradesine güvenemeyeceğini biliyordu. Akrasia ile başa çıkmanın en eski yöntemi: kendini tanımak ve ona göre önlem almak.

Homeros, Odysseia

06

Senden önce geçenler

Felsefe

Nikomakhos’a Etik

Aristoteles

İnsanın bildiği iyi ile yaptığı şey arasındaki açıklığı kavramsallaştırır.

Felsefe

Sokrates tartışmaları

Platon

Bilmek ile yapmak arasındaki gerilimin ne kadar eski bir mesele olduğunu gösterir.

Edebiyat

Yeraltından Notlar

Fyodor Dostoyevski

İnsanın kendi çıkarına aykırı davrandığı karanlık inadı görünür kılar.

Gerçek hayat

Gece kendi kuralını bozan insan

Gündelik hayat

Davranışın bazen karar anında değil yorgunluk ve alışkanlık anında çözüldüğünü gösterir.

07

Bunu yaşıyorsan bunları da tanıyor olabilirsin

Ertelediğin, bozduğun ya da tekrar tekrar sabote ettiğin şeyin yanlış olduğunu bildiğin halde dönüp dolaşıp oraya gidiyorsan iyi gelir.

Akrasia vs Wabi-Sabi

İkisi de başlayamamayı açıklar ama biri davranış kopuşuna, diğeri kusur korkusuna bakar.

Doğrusunu biliyor ama yine başka yöne kayıyorsan Akrasia; kusurlu görüneceğin için eşiği geçemiyorsan Wabi-Sabi daha doğrudur.

Bugüne Not

Bu kavram sana bugün nereden değdi?

Buradaki not yalnızca senin cihazında kalır.