Varoluşçu
Anlam, seçim ve sonluluk baskısı
Modern İngilizce / varoluşçu düşünce
Varoluş sıkışması
Bu duygu, korku filmi izlerken gelen irkilme değil; gece bir anda “zaten öleceğim, o zaman bu ne” diye düşündüren ağırlıktır. İşte kalıp kalmamak, sevip sevmemek, çocuk yapıp yapmamak gibi kararlar birden biyografi değil kader gibi hissetmeye başlar. İşte orada varoluş sıkışması konuşur.
En yakın kapı Ölüm korkusu Wikipedia'da oku01
Gece yatağa uzandığında birden her şey sorguya açılıyor. Neden buradayım? Doğru mu yaşıyorum? Ya hiçbir şeyin anlamı yoksa? Bu sorular bir anda gelip göğsüne oturuyor. Buna varoluşsal kaygı deniyor.
Bu kaygı bir bozukluk değil. Düşünen her insanın bir noktada karşılaştığı bir şey. Özgür olduğunu fark edince sorumluluk ağırlaşıyor. Ölümlü olduğunu hatırlayınca zaman daralmaya başlıyor. Varoluşsal kaygı aslında uyanık olmanın bedeli.
Gece herkes uyuduktan sonra tavana bakarken “bu hayatın anlamı ne” diye düşünmek.
Büyük bir karar öncesinde yanlış yaşanmış bir ömür korkusuna kapılmak.
Bir cenaze, hastalık haberi ya da yaş alma anında bütün düzenin birden küçülmesi.
Günün ortasında ekran karşısında otururken yaptığın şeyin kendi hayatın olup olmadığını sorgulamak.
02
Memento Mori ölümü hatırlatır; Existential Dread ölümün yanında anlamsızlık ve seçim baskısını da taşır.
İlgili kavrama gitDukkha daha yaygın sürtünmedir; Existential Dread daha teorik ve dik bir uçurum hissi verir.
İlgili kavrama gitCamus çizgisindeki absürd, cevap yokluğunu kabul eder; dread henüz o kabule varamamış gerginliktir.
03
Her yoğun düşünceyi felsefi asalet saymaz; bazen sadece hayatın fazla yakına gelmiş halidir.
Bu sıkışmayı havalı bir kimlik aksesuarına çevirip hiçbir şey yapmamaya yaslanma.
Her büyük soruyu tek gecede çözmeye çalışıp kendini zihinsel rehin alma.
Varoluş krizini günlük bakım, uyku ve temas ihtiyacından kopuk sanma.
04
acı ölümüm değilse kurtuluşumdur
Sabah yine 04.10’da uyandım. Ölmekten çok, sürekli erteleyip hiçbir şeyi gerçekten yaşamadan kaybolup gitmekten korkuyorum.
05
Edebiyat
İvan İlyiç ölüm yaklaşınca ilk kez sadece ölmeyi değil, yanlış bir hayat yaşamış olma ihtimalini de taşır. Existential Dread ölüm fikrini anlam, seçim ve boşa gitmişlik sorusuyla birlikte getirir.
Lev Tolstoy, İvan İlyiç'in Ölümü
Film
Filmde her şeyin tam resmini kurma çabası büyüdükçe hayat daha da ele avuca sığmaz hale gelir. Varoluş sıkışması çoğu zaman tamlık kurma arzusu ile sonluluk bilgisinin çarpışmasıdır.
Charlie Kaufman, Synecdoche, New York
06
Felsefe
Albert Camus
Anlam talebi ile dünyanın sessizliği arasındaki sürtünmeyi berraklaştırır.
Film
Ingmar Bergman
Ölümle satranç oynama metaforu, soyut korkuyu çok somut bir yüzle karşılar.
Edebiyat
Jean-Paul Sartre
Var olmanın bile bazen bedene fazla gelmesini anlatır.
Sosyal medya
2020’ler ofis kültürü reels’leri
Gündelik kariyer yorgunluğunun bir anda varoluş sorusuna açıldığını gösterir.
07
Günlük sorunların ötesinde “neden buradayım, ne yapıyorum, ya yanlış yaşıyorsam?” çizgisi baskınsa iyi gelir.
Dukkha vs Existential Dread
Her şey yerine oturmuyor ama nedenini büyütmüyorsan Dukkha; ölüm, anlam ve seçim soruları boğaza kadar geliyorsa Existential Dread daha yakındır.
Duygu Haritası
Sonluluk kapıya gelince önce korku yükselir, sonra büyük soru açılır, sonra insan daha yaşanabilir bir neden arar.
Haritaya gitBugüne Not
Buradaki not yalnızca senin cihazında kalır.